چکیده:                
در این درس از یک موضوع واقعی برای کمک به
تقویت تجسم فضایی و درک هندسی دانش آموزان استفاده می‌شود: اِما، که به تازگی در یک
کارخانه جعبه سازی استخدام شده است، وظیفه ساخت جعبه‌های جواهری به شکل مکعب را بر
عهده دارد. دانش آموزان به زهرا کمک می کنند تا تعداد "گسترده"‌های مختلفی را که
می‌توان رسم کرد، محاسبه کند و بعد به پیش‌بینی شکل مکعب‌هائی که از این گسترده‌ها
ساخته خواهد شد، می‌پردازند.


 

توضیح اولیه:                  
در این درس از یک موضوع واقعی برای کمک به تقویت تجسم فضایی و درک هندسی دانش آموزان استفاده می‌شود: اِما، که به تازگی در یک کارخانه جعبه سازی استخدام شده است، وظیفه ساخت جعبه‌های جواهری به شکل مکعب را بر عهده دارد. دانش آموزان به زهرا کمک می کنند تا تعداد "گسترده"‌های مختلفی را که می‌توان رسم کرد، محاسبه کند و بعد به پیش‌بینی شکل مکعب‌هائی که از این گسترده‌ها ساخته خواهد شد، می‌پردازند.

اهداف:

·    دانش آموزان می‌توانند گسترده‌های دو بعدی گوناگونی را که قابل تبدیل
شدن به یک مکعب سه بعدی به وسیله تا کردن باشند را ترسیم، مقایسه و تفاوت‌های آن‌ها
را توصیف کنند.

·    دانش آموزان می‌توانند ویژگی‌های گسترده‌ها و مکعب‌های حاصل از آن‌ها،
از جمله مساحت سطوح، را بررسی کنند.

·         دانش آموزان می‌توانند با دوران و برگرداندن گسترده‌های مختلف،
آن‌ها را با هم مقایسه کنند.

وسایل لازم:

·         برگه‌ی فعالیت  جعبه ی گسترده

·         قطعه‌های مربع شکل کاغذی یا کاغذ شطرنجی (با واحد سانتی متر)
برای برش و تا کردن

روش تدریس:                      

برگه فعالیت ساخت یک جعبه را بین دانش آموزان پخش کنید و مسأله را با صدای
بلند برای آنان بخوانید. ممکن است بخواهید پیش از شروع درس اصطلاحات و مفاهیم زیر
را با بچه ها مرور کنید:

·         مکعب

·         یال

·         مربع

·         گسترده

·         وجه

·         مساحت وجه‌ها

به علاوه می‌توانید یک جعبه جواهر کوچک را به همه‌ی کلاس نشان دهید تا دانش
آموزان موضوع را بهتر درک کنند.                                   
نمونه‌ای
از یک گسترده را تا کرده و به یک مکعب تبدیل کنید و به دانش‌اموزان نشان دهید (
مانند تصاویر 1 و 2 در برگه فعالیت ). به علاوه می‌توانید نمونه‌هائی از گسترده‌های
غیر قابل تبدیل به مکعب هم به دانش آموزان نشان دهید؛ مانند گسترده‌هایی که در
این‌جا نشان داده شده‌اند. درباره اینکه چرا یک گسترده به یک مکعب تبدیل می‌شود یا
نمی‌شود بحث کنید. بر این موضوع تأکید کنید که تصاویر 1 و 2، دو گسترده متفاوت و
غیر قابل انطباق هستند که هر دو را می‌توان به مکعب تبدیل کرد. بپرسید: "آیا
گسترده‌های دیگری هم وجود دارد که بتوان با آن‌ها مکعب ساخت؟" و نیز : "چند گسترده
متفاوت وجود دارد؟ "

گسترده‌هایی که نمی‌توان با آ‌ن‌ها مکعب ساخت.

دانش آموزان را به گروه‌های 3 یا 4 نفره تقسیم کنید و به آنها قطعه‌های
مربع شکل یا کاغذ شطرنجی بدهید. از آنها بخواهید تا گسترده‌های گوناگونی را ترسیم و
تا کنند. دانش آموزان باید شکل همه گسترده‌های متفاوتی را که می‌سازند، ثبت کنند.
ممکن است نیاز به توضیح این نکته باشد که در این فعالیت همه گسترده‌ها تنها از
مربع‌ها ساخته می‌شود.                               

به زودی دانش آموزان
متوجه خواهند شد که همواره برای به وجود آوردن یک مکعب دقیقاً به 6 مربع نیاز
دارند. از آن‌ها بخواهید تا سایر ویژگی‌های گسترده‌هایی با 6 مربع را که به مکعب
تبدیل می‌شوند، توضیح دهند. همچنین بخواهید تا ویژگی‌های این گسترده‌ها را با
گسترده‌هائی که قابل تبدیل به مکعب نیستند مقایسه کنند. به ویژه از آنان بخواهید تا
به این پرسش‌ها توجه کنند:

·         چه ویژگی‌های مشترکی بین گسترده‌هایی که ساخته‌اید وجود دارد؟

·         در هر گسترده چند مربع وجود دارد؟

·         مربع‌ها را به چه شیوه‌هایی می‌توان چید؟ چه آرایش‌هائی از
مربع‌ها تبدیل به یک مکعب نخواهد شد؟

به دانش آموزان فرصت دهید تا حالات مختلف را بررسی کنند و آنان را تشویق
کنید تا گسترده‌های هر چه بیشتری را بیابند. از دانش آموزان بخواهید تا انطباق
پذیری گسترده‌های ظاهراً متفاوت را آزمایش کنند. بپرسید: "آیا می‌توان گسترده‌ای را
با جابه‌جا کردن، بر یک گسترده دیگر کاملاً منطبق کرد؟" برای کمک به دانش آموزان به
منظور پیدا کردن همه‌ی 11 گسترده‌ای که قابل تبدیل شدن به مکعب هستند، می‌توانید با
روشی هدف‌مند آنان را ترغیب کنید تا به تعداد مربع‌ها در ردیف میانی توجه کنند.
مثلاً دانش آموزان می‌توانند گسترده یک مکعب را با دو، سه یا چهار مربع در ردیف
میانی بسازند، اما گسترده‌هایی با پنج یا شش مربع در یک ردیف قابل قبول نیستند
(توجه کنید که هر دو تصویر 1 و 2 نیز، چهار مربع در یک ردیف
دارند).                                    
در همان حال که دانش‌ آموزان
گسترده‌ها را بررسی می‌کنند، از آن‌ها بخواهید تا خصوصیات مکعب‌هایشان مانند تعداد
وجه‌ها، یال‌ها، رأس‌ها و مساحت را نیز ثبت کنند و نتایج آن را با خصوصیات
گسترده‌هایشان مقایسه کنند. آنها ممکن است دریابند که به طور مثال، با وجود اینکه 6
مربع هر گسترده با 6 وجه در هر مکعب منطبق می‌شود، اما هر گسترده دارای 14 ضلع است،
در حالیکه هر مکعب تنها 12یال دارد. از دانش آموزان بخواهید تا با استفاده از مهارت
تجسم سه بعدی خود، این اختلاف ظاهری را توضیح دهند. می‌توانید از آن‌ها بپرسید:
"وقتی که گسترده‌ها را تا می‌کنیم، چه اتفاقی برای ضلع‌ها و لبه‌ها
می‌افتد؟"                 
برای پایان دادن به درس، از گروه‌ها بخواهید تا در
جلسه بعدی یافته های خود را ارائه دهند و پاسخ‌هایشان را در کلاس اثبات کنند. به
دانش آموزان اجازه دهید تا آن‌چه را که درباره گسترده‌های قابل تبدیل به مکعب و غیر
قابل تبدیل به مکعب کشف کرده‌اند، به بحث بگذارند. از آن‌ها بخواهید تا نتایج خود
را مقایسه و جمع‌بندی کنند و از آن‌ها دفاع نمایند. اگر کلاس توانایی یافتن هر
یازده گسترده ممکن را دارد، آنان را تشویق کنید تا توضیح دهند که چگونه دریافته اند
که این گسترده‌ها، تنها حالتهای ممکن برای ساختن یک مکعب هستند. برای سنجش نتیجه‌ی
کارشان، می‌توانند از " فرم گسترده های مکعب " استفاده کنند تا از درستی آن مطمئن
شوند.                                   
این فرم (یا ابزار) همه 11 حالت ممکن
برای گسترده‌ی یک مکعب را در اختیار قرار می‌دهد. البته پیش از استفاده از این فرم،
باید همه گروه‌ها یافته‌هایشان را در کلاس ارائه کرده
باشند.                                

پرسش‌هایی برای دانش آموزان:

·    چه خصوصیات مشترکی در همه گسترده هایی که مکعب می‌سازند وجود
دارد؟                         
( همه گسترده‌های قابل قبول 6 مربع و 14 لبه
دارند).

·    چه نوع گسترده‌هایی مکعب نمی‌سازند؟ چرا؟                      
(
گسترده‌هایی با بیشتر یا کمتر از 6 مربع، مکعب نمی‌سازند.           همچنین، در
بسیاری از گسترده‌هایی که 6 مربع دارند، دو تا از مربع‌ها روی هم قرار می گیرند.
مثال روشن آن، حالتی است که در گسترده‌ی مورد نظر چهار مربع در یک رأس مشترک باشند.
علاوه بر این، وقتی که دو مربع در یک طرف ردیف میانی قرار بگیرند و یا وقتی که بیش
از 4 مربع در یک ردیف واقع شوند، مکعبی ساخته نخواهد شد).

·    آیا روش سریعی وجود دارد که بدون تا کردن، تشخیص دهیم که آیا یک
گسترده مکعب می‌سازد یا نه؟                              
( اگر در یک گسترده
هر یک از مواردی که در بالا توضیح داده شد، وجود داشته باشد، نمی توان با آن مکعب
ساخت و این موارد را می‌توان با مشاهده‌ی بدون تاکردن، تشخیص داد).

·    چگونه می توانید تشخیص دهید که دو گسترده کاملاً همانند هستند؟

(وقتی بتوان با دوران یا برگرداندن یکی از گسترده‌ها، آن را کاملاً منطبق بر
دیگری کرد).

·    چه نوع ویژگی‌هایی در مکعب نهایی شما وجود دارد؟ چگونه این ویژگی ها
را با ویژگی‌های گسترده آن‌ها مقایسه می کنید؟
( مساحت بیرونی سطوح مکعب با
مساحت گسترده آن مساوی است. مکعب 12 یال یا لبه دارد، در حالی که گسترده دارای 14
لبه است). 
گزارش و بازتاب معلم:

·    کدام یک از گسترده‌ها را دانش آموزان توانستند به سرعت ترسیم کنند؟
تجسم و طراحی کدام‌ یک از گسترده‌ها برای آنان مشکل‌تر بود؟ چرا؟

·         چه فعالیت‌هایی می‌توانید انجام دهید تا دانش آموزان را برای این
درس آماده کنید؟

·    آیا این فعالیت برای دانش آموزان گیرا و جذاب بود؟ به نظر شما کدام
بخش از درس جذابترین قسمت برای آنان بود؟

·         آمیختن مسائل فنی و تولیدی چگونه بر این درس و یادگیری دانش
آموزان تأثیر داشت؟

·         این درس چگونه با شیوه های یادگیری شنیداری، بساوایی و دیداری
مرتبط بود؟

·    آیا این درس باعث افزایش مهارت‌های تجسم و تصور در دانش آموزان شده
است؟ آیا آنان قادر به تشخیص ارتباط میان طرح‌های دو بعدی و حجم‌های سه بعدی که از
این طرح‌ها به وجود می‌آید، بودند؟

·         چه مطالب دیگری را با این درس تلفیق کردید؟ آیا این تلفیق مناسب
و موفقیت آموز بود؟

·    آیا به هنگام تدریس احساس می‌کردید برخی تنظیم‌ها و انطباق‌ها ضروری
است؟ اگر چنین بود، فکر می کنید در چه مواردی و در کدام قسمت‌ها این انطباق ها مؤثر
بودند؟

توسعه:              
از دانش آموزان بخواهید تا گسترده‌ای برای یک
جعبه پاپ کورن معمولی طراحی کنند. یک طرح بکشند، سپس آن را ببرند و تا کنند. ببینید
آیا می‌توانند گسترده جعبه‌هایی را که دیده‌اند طراحی کنند. همچنین می‌توانید از
آنان بخواهید تا با استفاده از
patch tool، گسترده‌هایی برای سایر احجام
سه بعدی به وجود بیاورند که در آنها از مثلث، شش ضلعی و لوزی استفاده شود.

این مسئله های مشکل تر را نیز می توانید به دانش آموزان
بدهید:

·    شرکت جعبه سازی ACME می‌خواهد تا این جعبه‌های
جواهر را تا آنجا که ممکن است، با صرفه جوئی بیش‌تری تولید کند. آنها می‌توانند با
ساختن حداکثر تعداد جعبه‌ها از یک برگ مقوا، در هزینه‌ها صرفه جویی‌کنند. اگر شرکت
از مقواهایی به ابعاد 20*20 سانتی متر استفاده کند، حداکثر چند گسترده مکعب ( از هر
نوع ) می توانید روی یک برگه مقوا ترسیم کنید؟ (شما می‌توانید از همه شکل‌های مختلف
گسترده‌هایی که قابل تبدیل به مکعب هستند استفاده کنید و آن‌ها را به هر صورتی که
می‌خواهید روی برگه مقوا تنظیم کنید).

·    یک گسترده را بر روی یک برگ کاغذ به ابعاد 29*21 (A4) رسم کنید به طوری که
بزرگترین مکعب ممکن ساخته شود. از کدام گسترده برای این کار استفاده می‌کنید؟ حجم
مکعب ساخته شده از آن چقدر خواهد بود؟

ارزشیابی:

·         از دانش آموزان بخواهید تا یافته‌ها و نتایج خود را به
همکلاسی‌هایشان توضیح دهند.

·    از دانش آموزان بخواهید تا یک نامه به " اِما " و "رون " بنویسند و
گسترده‌های متفاوتشان را که می‌توان با آن‌ها مکعب ساخت، به آن دو نشان دهند.
بخواهید تا ویژگی‌های یک مکعب و گسترده‌های آن را شرح دهند و بگویند که چرا معتقدند
تمامی گسترده‌های ممکن برای مکعب را یافته‌اند.